اسکای‌لایت مجتمع دی‌مال شهریار

اسکای‌لایت مجتمع دی‌مال در حیاط مرکزی مجموعه تجاری‌ـ‌اداری دی‌مال در شهریار قرار دارد و سطحی حدود ۶۵۰ مترمربع را پوشش می‌دهد. هندسه آن از پیرامونی چهارضلعی با ابعاد تقریبی ۲۷ در ۲۴ متر آغاز می‌شود و در مرکز به گنبدی با قطر ۲۰ متر می‌رسد. سازه فضاکار دولایه با ارتفاع ۷ متر از روی تکیه‌گاه، بر خرپای فولادی پیرامونی قرار گرفته است. پس از مشاهده کمانش برخی اعضا، شکست تعدادی پیچ و تغییرشکل سازه موجود، رزان برداشت میدانی، بازطراحی و مقاوم‌سازی شبکه را انجام داد. پوشش شیشه‌ای هنوز اجرا نشده و مرحله آینده تکمیل نورگیر است.

کاربردها و اهمیت این نوع پروژه

اسکای‌لایت پس از اجرای پوشش، حیاط مرکزی را در برابر بارندگی، گردوغبار و عوامل محیطی محافظت خواهد کرد و در عین حال ارتباط بصری فضای داخلی با آسمان و ورود نور روز را حفظ خواهد ساخت. در مجتمع دی‌مال، حضور کافه‌ها، فضاهای نشستن و مسیرهای عبور در زیر نورگیر، کیفیت نور، آب‌بندی، ایمنی شیشه و عملکرد مطمئن سازه را به الزاماتی مستقیم برای بهره‌برداری تبدیل کرده است. ترکیب فرم چهارضلعی و گنبد مرکزی نیز حیاط را از فضای صرفاً ارتباطی به عنصری هویت‌بخش و مناسب برای حضور اجتماعی تبدیل می‌کند؛ بنابراین هماهنگی معماری، سازه و پوشش در این نوع پروژه اهمیت اساسی دارد.

در یک مجتمع تجاری‌ـ‌اداری، حیاط مرکزی محل پیوند مسیرهای عبور و فضاهای مکث است و کیفیت آن بر نحوه استفاده از بخش‌های پیرامونی اثر می‌گذارد. در دی‌مال، وجود کافه‌ها و محل‌های نشستن زیر نورگیر، اهمیت سقف شفاف پیش‌بینی‌شده را فراتر از پوشاندن یک سطح قرار می‌دهد. ورود نور روز و دیده‌شدن آسمان، در کنار محافظت فضا در برابر عوامل محیطی، به کارکرد این حیاط به‌عنوان فضای مشترک مجموعه کمک می‌کند و پیوند میان پوشش سقف و فعالیت کاربران را آشکار می‌سازد.

اهمیت معماری این اسکای‌لایت با هندسه ترکیبی آن ارتباط دارد: پیرامون چهارضلعی، محدوده حیاط را پوشش می‌دهد و گنبد مرکزی، شکل فضایی سقف را تعریف می‌کند. در چنین ترکیبی، سازه و پوشش باید در ارتباط با یکدیگر بررسی شوند تا فرم سقف، مسیر انتقال بار و محل قرارگیری شیشه‌ها هماهنگ باشد. کیفیت نورگیر به فرم ظاهری آن محدود نمی‌شود؛ ایمنی کاربران زیر سقف، پیوستگی آب‌بندی و ارتباط میان شبکه باربر و زیرسازی شیشه نیز از ملاحظات اصلی این نوع پروژه هستند.

وجه دیگر اهمیت پروژه دی‌مال، مواجهه با یک سازه موجود و آسیب‌دیده است. مشاهده کمانش اعضا، شکست پیچ‌ها و تغییرشکل شبکه، برداشت واقعی و بررسی مجدد سازه را به مبنای تصمیم‌گیری تبدیل کرد. خدمات رزان در این مرحله، از بازسازی مدل تا تعیین قطعات جایگزین و اجرای مقاوم‌سازی امتداد یافت. این تجربه نشان می‌دهد که در تکمیل یک نورگیر موجود، ارزیابی وضعیت اجراشده و هماهنگی طرح اصلاحی با مراحل بعدی زیرسازی و پوشش، بخشی اساسی از فرایند مهندسی پروژه است.

کارفرما، مشاور، پیمانکار و نقش رزان در پروژه

مشخصات هندسی و ابعادی پروژه

توضیحات فنی

سازه‌ای

شبکه باربر اسکای‌لایت از لوله‌های فولادی و اتصالات مرو شامل گوی، پیچ و مخروط تشکیل شده و بارها را به خرپای فولادی پیرامونی و سپس ستون‌های بتنی ساختمان انتقال می‌دهد. به‌دلیل مغایرت‌های سازه اجراشده با مدارک اولیه و نشانه‌های آسیب، اعضا و اتصالات به‌صورت جزءبه‌جزء برداشت و مدل سازه بر اساس وضعیت واقعی بازسازی شد. محاسبات مجدد نشان داد حدود ۳۰ درصد اعضا نیازمند تعویض هستند. موقعیت قطعات معیوب در نقشه‌های جدید مشخص شد و طرح مقاوم‌سازی با حفظ اعضای قابل‌استفاده، کنترل مسیر انتقال بار و هماهنگی با هندسه چهارضلعی و گنبد مرکزی تدوین شد.

مبنای بازطراحی، شبکه‌ای بود که در محل وجود داشت؛ بنابراین برداشت اعضا و اتصالات، ارتباط میان مدارک و وضعیت اجراشده را برقرار کرد. تعیین اعضای جایگزین در نقشه‌های جدید، امکان شناسایی محل مداخله در میان قطعات باقی‌مانده را فراهم ساخت. در این فرایند، حفظ اعضای قابل‌استفاده با اصلاح بخش‌های نیازمند تعویض همراه شد و هندسه کلی نورگیر حفظ گردید. دامنه مداخله رزان در این پروژه، بازطراحی و مقاوم‌سازی سازه موجود بود و باید از طراحی و ساخت اولیه مجموعه تفکیک شود.

نما و پوشش

این پروژه نمای مستقل ندارد و پوشش اسکای‌لایت هنوز اجرا نشده است. برای مرحله آینده، پوششی کاملاً شیشه‌ای پیش‌بینی شده که از دو لایه شیشه سکوریتِ لمینیت‌شده تشکیل خواهد شد. این ترکیب، شیشه دوجداره با فاصله هوایی یا گازی نیست؛ دو قطعه شیشه با لایه میانی لمینیت به یکدیگر متصل خواهند بود. هدف پوشش، محافظت حیاط مرکزی در برابر نزولات جوی و گردوغبار و تعدیل نور ورودی است. لایه میانی نیز به نگه‌داشتن قطعات پس از شکست و کاهش خطر ریزش آن‌ها کمک می‌کند.

زیرسازی پوشش با قوطی‌کشی فلزی شکل خواهد گرفت و پروفیل‌های آلومینیومی مخصوص نگهداری شیشه، بدون گاتر، روی آن اجرا خواهند شد. در طراحی این زیرسازی، تکیه‌کردن بر گره‌های شبکه فضاکار مبنای انتقال بار به نقاط تعریف‌شده است تا بار موضعی نامناسب به میانه اعضای لوله‌ای وارد نشود. شبکه اصلی، زیرسازی قوطی و پروفیل‌های آلومینیومی وظایف متفاوتی دارند و ارتباط آن‌ها باید با هندسه نورگیر هماهنگ شود. پروفیل‌های پیش‌بینی‌شده فاقد گاتر هستند و قابلیت جمع‌آوری آب میعان زیر شیشه برای آن‌ها تعریف نمی‌شود.

تکیه‌گاه شیشه و جزئیات مهار پنل‌ها باید امکان حرکت نسبی ناشی از تغییرات دما و جابه‌جایی سازه را در حدود طراحی فراهم کنند تا تماس سخت، فشار موضعی یا محدودشدن حرکت به شکست شیشه منجر نشود. این موضوع الزام طراحی و اجرای آینده پوشش است و به معنی تضمین قطعی جلوگیری از شکست نیست. پیوستگی آب‌بندی، نحوه نشستن لبه‌های شیشه، جداسازی تماس مصالح و مسیر دفع آب باران نیز باید در جزئیات اجرایی بررسی شوند. پروفیل بدون گاتر، ضرورت طراحی مسیر دفع آب بیرونی را حذف نمی‌کند.

ساخت و مونتاژ

عملیات مقاوم‌سازی از برداشت اعضا و اتصالات در ارتفاع و مقایسه وضعیت موجود با نقشه‌های قبلی آغاز شد. این برداشت، مبنای بازسازی مدل واقعی سازه و بررسی قطعات اجراشده قرار گرفت؛ زیرا تصمیم درباره تعویض اعضا باید با وضعیت شبکه موجود ارتباط داشته باشد. پس از مدل‌سازی و طراحی مجدد، اعضای نیازمند تعویض در شاپ‌دراوینگ‌ها تعیین و محل آن‌ها روی شبکه مشخص شد. به این ترتیب، مدارک اصلاحی به راهنمای شناسایی قطعات و انجام مداخله در محل تبدیل شدند و ارتباط محاسبات با عملیات اجرایی برقرار شد.

قطعات و اتصالات جایگزین مطابق مدارک جدید ساخته و به محل پروژه حمل شدند. تعویض آن‌ها در میان شبکه موجود، با توجه به محدودیت دسترسی و ضرورت حفظ هندسه و پایداری بخش‌های باقی‌مانده، نیازمند توالی اجرایی کنترل‌شده بود. در این نوع عملیات، تطبیق قطعه جایگزین با محل تعیین‌شده، وضعیت اتصال آن به گره‌ها و اثر مداخله بر شبکه باید مورد توجه قرار گیرد. هدف، اصلاح بخش‌های نیازمند تعویض در کنار حفظ اعضای قابل‌استفاده بود؛ بنابراین عملیات به ساخت یک سازه جدید از ابتدا محدود نمی‌شد.

پس از نصب اعضای جدید و کنترل عملیات مقاوم‌سازی، رزان تأییدات فنی و دفترچه مدون محاسبات، نقشه‌ها و نتایج بررسی را ارائه کرد. این مدارک، ارتباط میان وضعیت برداشت‌شده، طرح اصلاحی و اقدامات اجرایی را ثبت می‌کنند و مبنای پیگیری مراحل بعدی پروژه هستند. قوطی‌کشی زیرسازی، نصب پروفیل‌های آلومینیومی بدون گاتر و اجرای شیشه سکوریت لمینیت، مراحل آینده تکمیل نورگیر خواهند بود. پیش از این مراحل، تطبیق جزئیات پوشش با هندسه و نقاط اتصال شبکه مقاوم‌سازی‌شده و بررسی تکیه‌گاه شیشه ضرورت دارد.

ویژگی‌های خاص و نکات فنی پروژه

• مقاوم‌سازی سازه موجود: مبنای تصمیم‌گیری، برداشت واقعی اعضا و اتصالات و بررسی آسیب‌های مشاهده‌شده بود. بازسازی مدل بر اساس وضعیت اجراشده، طرح اصلاحی را به شرایط شبکه موجود مرتبط کرد و امکان تعیین محدوده مداخله را فراهم ساخت.
• تعویض هدفمند اعضا: بر اساس محاسبات مجدد، حدود ۳۰ درصد اعضا نیازمند تعویض بودند. تعیین محل این قطعات در نقشه‌های جدید و جایگزینی آن‌ها، با حفظ بخش‌های قابل‌استفاده شبکه همراه شد تا مقاوم‌سازی بر اصلاح اجزای مشخص متمرکز باشد.
• هندسه ترکیبی: پیرامون چهارضلعی با ابعاد تقریبی ۲۷ در ۲۴ متر به گنبد مرکزی با قطر ۲۰ متر می‌رسد. این ترکیب، هماهنگی مدل سه‌بعدی، محل گره‌ها و زیرسازی آینده شیشه را مهم می‌کند و هندسه را به یکی از محورهای کنترل پروژه تبدیل می‌سازد.
• ایمنی فضای زیرین: حضور کاربران در کافه‌ها، محل‌های نشستن و مسیرهای عبور، اهمیت بررسی سازه و جزئیات پوشش را افزایش می‌دهد. برای مرحله آینده، شیشه سکوریت لمینیت پیش‌بینی شده است تا لایه میانی به نگه‌داشتن قطعات پس از شکست و کاهش خطر ریزش کمک کند.
• طراحی مجدد و کنترل اعضا و اتصالات: اعضا و اتصالات به‌صورت جزءبه‌جزء برداشت شدند و مدل واقعی مبنای محاسبات مجدد قرار گرفت. بررسی شبکه شامل ارتباط اعضا، گره‌ها و مسیر انتقال بار بود؛ نتایج آن نیز در طرح مقاوم‌سازی، نقشه‌های شاپ و دفترچه فنی منعکس شد.
• تکیه‌گاه مناسب شیشه: جزئیات آینده نگهداری شیشه باید با تغییرات حرارتی و حرکت نسبی اجزا سازگار باشند. فراهم‌کردن نشیمن و آزادی حرکت متناسب با طراحی، برای جلوگیری از تمرکز فشار و کاهش خطر شکست اهمیت دارد و باید در ارتباط با پروفیل‌های آلومینیومی و زیرسازی فلزی بررسی شود.
• پوشاندن فضای مرکزی بدون ستون اضافی: شبکه فضاکار بر خرپای فولادی پیرامونی تکیه دارد و بار را به ستون‌های بتنی ساختمان منتقل می‌کند. این آرایش، پوشاندن حیاط مرکزی را بدون افزودن ستون در فضای زیر نورگیر امکان‌پذیر کرده و محدوده عبور و نشستن را از موانع ناشی از ستون میانی آزاد نگه می‌دارد.

درباره رزان

شرکت اندیشه نوین رزان (ROZAN) از سال ۱۳۸۶ در طراحی، ساخت و اجرای سازه‌های فضاکار، سازه‌های فضایی، فولادی و پوشش‌های دهانه‌بلند برای پروژه‌های صنعتی، ورزشگاهی، نمایشگاهی و ساختمانی فعالیت می‌کند. خدمات شرکت، مهندسی و اجرای نما، پوشش و زیرسازی را نیز در بر می‌گیرد. رزان با برخورداری از رتبه و گواهینامه صلاحیت پیمانکاری از سازمان برنامه و بودجه کشور، دارای صلاحیت رسمی برای اجرای پروژه‌های مرتبط با فعالیت‌های تخصصی خود است. تمرکز شرکت بر هماهنگی پیوسته سازه، نما و پوشش، از تصمیم‌های اولیه مهندسی تا تحویل پروژه است. این هماهنگی به کاهش تداخلات و دوباره‌کاری و مدیریت بهتر کیفیت، زمان و هزینه اجرا کمک می‌کند.

سازه و طراحی: فعالیت تخصصی رزان، طراحی، ساخت و اجرای سازه‌های فضاکار تک‌لایه و دولایه، سقف‌های دهانه‌بلند، گنبدها و نورگیرها است. اعضای مجرب شرکت، طراحی سازه‌ها را بر عهده دارند و ساخت اعضا و اتصالات به‌صورت کارخانه‌ای و مکانیزه انجام می‌شود. نرم‌افزار اختصاصی رزان، شاپ‌دراوینگ‌ها را تولید می‌کند و گروه فنی آن را متناسب با نیاز پروژه‌ها به‌روزرسانی و توسعه می‌دهد. واحد کنترل کیفیت، تمامی مراحل طراحی، ساخت و نصب را بر اساس استانداردهای مرتبط و مشخصات فنی پروژه کنترل می‌کند. بسته‌بندی، پکینگ و ردیابی قطعات متناسب با توالی اجرا صورت می‌گیرد. گروه‌های متخصص و آموزش‌دیده، عملیات نصب را انجام می‌دهند و مسئول HSE بر رعایت الزامات ایمنی در کارگاه نظارت دارد.

نما و پوشش: رزان نماهای شیشه‌ای و خشک، GFRC و GRC، فلزی، پانچ‌متال و کامپوزیت و پوشش‌های ساندویچ‌پانل، کلزیپ و سایر سیستم‌های درزایستا، شیشه، پلی‌کربنات، پارچه‌ای و ETFE را طراحی و اجرا می‌کند. الزامات معماری، عملکردی و اجرایی پروژه، مبنای انتخاب مصالح و طراحی زیرسازی و جزئیات اتصال قرار می‌گیرند.

مهندسی و اجرا: خدمات این بخش شامل طراحی مفهومی و تفصیلی، تحلیل و بهینه‌سازی، مدول‌بندی و طراحی اتصالات است. گروه فنی از ابتدا قابلیت ساخت و اجرای جزئیات، محدودیت‌های کارگاه و روش‌های حمل و مونتاژ را بررسی می‌کند و برنامه‌ریزی عملیات را بر اساس شرایط پروژه و توالی اجرا پیش می‌برد.