اسکای‌لایت پالایشگاه گاز بیدبلند

گنبدهای شیشه‌ای ساختمان‌های A2 و A2-2 پالایشگاه گاز بیدبلند خلیج فارس، در غرب شهرستان بهبهان در استان خوزستان، برای تأمین نور طبیعی کنترل‌شده و ارتقای کیفیت فضایی سالن‌های عمومی مجموعه طراحی و اجرا شده‌اند. طراحی این آسمان‌نماها توسط شرکت مهندسین مشاور الیکاژ و ساخت و اجرای آن‌ها توسط همکاران شرکت رزان انجام شده است. ترکیب شبکه فولادی فضاکار با پوشش شیشه‌ای، ضمن شکل‌دادن به فرم معماری گنبدها، امکان ورود نور از سقف را در محیطی صنعتی فراهم کرده است.

کاربردها و اهمیت این نوع پروژه

اسکای‌لایت شیشه‌ای در سالن‌های عمومی مجموعه‌های صنعتی، راهی برای ورود نور طبیعی از سقف و ایجاد ارتباط بصری با آسمان است. در ساختمان‌های A2 و A2-2 پالایشگاه بیدبلند، هدف از اجرای گنبدهای شیشه‌ای، تأمین نور طبیعی کنترل‌شده و ارتقای کیفیت فضایی سالن‌ها بوده است. اهمیت این کاربرد در آن است که سقف، علاوه بر پوشاندن فضا، به بخشی از تجربه معماری داخل ساختمان تبدیل می‌شود و فرم گنبد، شبکه سازه‌ای و سطح شفاف پوشش در کنار یکدیگر بر خوانایی و جلوه فضای عمومی اثر می‌گذارند.

در اقلیم گرم و آفتابی خوزستان، استفاده از پوشش شیشه‌ای باید در ارتباط با کنترل تابش و تبادل حرارتی بررسی شود. به همین دلیل، در این پروژه انتخاب شیشه V-Cool برای جداره بالا و ترکیب دوجداره پوشش، با هدف کنترل شرایط حرارتی و نوری انجام شده است. کاربرد اسکای‌لایت در چنین محیطی، نیازمند توجه هم‌زمان به ورود روشنایی روز، تابش خورشید و ویژگی‌های شیشه است؛ افزایش شفافیت به‌تنهایی معیار کافی برای کیفیت فضای داخلی نیست و انتخاب پوشش باید با کارکرد سالن و شرایط اقلیمی هماهنگ باشد.

اهمیت سازه‌ای این آسمان‌نما در پوشاندن دهانه آزاد ۲۱٫۲ متر در ساختمان A2 و هماهنگ‌کردن شبکه باربر با فرم معماری گنبد است. استفاده از شبکه تک‌لایه در مرکز و شبکه دولایه از ناحیه میانی به سمت تکیه‌گاه‌ها، حضور بصری اعضا را در بخش مرکزی کاهش داده است. این آرایش، ضمن جلوگیری از تداخل اعضا، به سبک‌تر دیده‌شدن فضای معماری کمک کرده و نشان می‌دهد که در اسکای‌لایت دهانه‌بلند، تصمیم درباره تعداد لایه‌های سازه با کیفیت دید از داخل و جای‌گیری اجزای پوشش ارتباط دارد.

کارکرد پوشش شفاف با جزئیات نگهداری شیشه و مدیریت آب نیز پیوند دارد. در این پروژه، جداره پایین لمینیت‌شده برای کاهش خطر ریزش قطعات پس از شکست پیش‌بینی شده و پروفیل‌های آلومینیومی مخصوص، آب حاصل از میعان زیر شیشه را جمع‌آوری و هدایت می‌کنند. این دو موضوع برای پوششی که بالای فضای عمومی قرار می‌گیرد اهمیت دارند. هماهنگی سازه فضاکار، قوطی‌های زیرسازی، پروفیل‌ها و شیشه‌ها، همراه با ساخت کنترل‌شده و نصب تخصصی، مجموعه‌ای از نیازهای معماری و اجرایی را در یک سقف شفاف به هم مرتبط می‌کند.

کارفرما، مشاور، پیمانکار و نقش رزان در پروژه

مشخصات هندسی و ابعادی پروژه

توضیحات فنی

سازه‌ای

سیستم باربر اسکای‌لایت از نوع سازه فضایی یا سازه فضاکار فولادی است و در آن شبکه‌های تک‌لایه و دولایه در یک آرایش پیوسته به کار رفته‌اند. بخش مرکزی سازه تک‌لایه است و شبکه از ناحیه میانی به سمت تکیه‌گاه‌های پیرامونی به دولایه تبدیل می‌شود. این توزیع، علاوه بر جلوگیری از تداخل اعضا، حضور بصری سازه در فضای مرکزی را کاهش داده و به سبک‌تر دیده‌شدن سقف از داخل کمک کرده است. سازه در پیرامون به تکیه‌گاه‌های بتنی متصل و تثبیت شده است.

در گنبد ساختمان A2، این سیستم دهانه آزاد ۲۱٫۲ متر را پوشش می‌دهد. اعضای شبکه با سیستم اتصال دو مهره و گوی‌های مرو به یکدیگر متصل شده‌اند. تنوع طول اعضا و اختصاصی‌بودن کد گوی‌ها، ارتباط دقیق میان هندسه طراحی‌شده، نقشه‌های ساخت و ترتیب مونتاژ را ضروری می‌کند. در این پروژه، فرم معماری گنبد و آرایش شبکه سازه‌ای در کنار یکدیگر تعریف شده‌اند؛ بنابراین جای‌گذاری صحیح اعضا و گره‌ها برای تحقق هندسه نهایی و هماهنگی با زیرسازی پوشش شیشه‌ای اهمیت دارد.

نما و پوشش

این پروژه نمای مستقل ندارد و پوسته آن، پوشش شیشه‌ای اسکای‌لایت است. پوشش به‌صورت واحد شیشه دوجداره با مجموع سه قطعه شیشه اجرا شده است: جداره پایین از دو قطعه شیشه سکوریتِ لمینیت‌شده تشکیل می‌شود و جداره بالا یک قطعه شیشه V-Cool است. انتخاب این ترکیب با هدف کنترل تبادل حرارتی و تابش ورودی انجام شده است. لایه میانی لمینیت در جداره پایین نیز به نگه‌داشتن قطعات شیشه پس از شکست و کاهش خطر ریزش آن‌ها کمک می‌کند.

زیرسازی پوشش در مرحله نخست از قوطی‌های فلزی متصل به سازه فضاکار تشکیل شده و پروفیل‌های آلومینیومی مخصوص اسکای‌لایت روی آن اجرا شده‌اند. لبه‌های این پروفیل‌ها، مانند آبرو، قطرات حاصل از میعان بخار آب در سطح زیرین شیشه را جمع‌آوری و به انتهای مسیر هدایت می‌کنند. این جزئیات برای جلوگیری از چکیدن آب میعان به فضای داخلی پیش‌بینی شده‌اند. در نتیجه، زیرسازی پوشش علاوه بر نگهداری شیشه‌ها، مسیر مشخصی برای مدیریت آبِ تشکیل‌شده در زیر پوشش فراهم می‌کند.

ساخت و مونتاژ

فرایند آماده‌سازی سازه با ترسیم دقیق هندسه آغاز شده و پس از طراحی، خروجی‌ها با نرم‌افزارهای اختصاصی شرکت به نقشه‌های شاپ تبدیل شده‌اند. گوی‌ها، اعضا و اتصالات بر اساس این نقشه‌ها در کارخانه ساخته و تحت کنترل کیفیت قرار گرفته‌اند؛ سپس قطعات بسته‌بندی و به محل پروژه حمل شده‌اند. تنوع طول و کد اعضا و اختصاصی‌بودن کد گوی‌ها، نصب را به عملیاتی نیازمند شناسایی دقیق قطعات و مونتاژ توسط گروه متخصص تبدیل می‌کند. در نصب این نوع سازه‌ها، آموزش تخصصی مونتاژ سازه فضاکار و صلاحیت کار در ارتفاع از الزامات عمومی گروه اجرایی است.

ویژگی‌های خاص و نکات فنی پروژه

• ترکیب شبکه تک‌لایه و دولایه: آرایش تک‌لایه مرکزی و دولایه پیرامونی، ساختار سقف را با نیازهای فضایی و معماری گنبد هماهنگ کرده است.
• دهانه آزاد ۲۱٫۲ متر: این اندازه مربوط به گنبد ساختمان A2 است و ویژگی ابعادی اصلی آن محسوب می‌شود.
• اتصالات دو مهره و گوی‌های مرو: شبکه از اعضا و گره‌های کدگذاری‌شده تشکیل شده و مونتاژ آن نیازمند تطبیق دقیق قطعات با نقشه‌هاست.
• شیشه دوجداره با جداره پایین لمینیت: سه قطعه شیشه، شامل دو قطعه لمینیت‌شده در پایین و شیشه V-Cool در بالا، پوشش را تشکیل می‌دهند.
• هدایت آب میعان: لبه‌های آبروگونه پروفیل‌های آلومینیومی برای جمع‌آوری قطرات زیر شیشه و انتقال آن‌ها به انتهای مسیر پیش‌بینی شده‌اند.
• ساخت کارخانه‌ای و نصب تخصصی: تهیه نقشه‌های شاپ، کنترل کیفیت قطعات و دقت در شناسایی اعضا، مراحل مرتبط ساخت و اجرای شبکه هستند.

درباره رزان

شرکت اندیشه نوین رزان (ROZAN) در طراحی، ساخت و اجرای سازه‌های فضاکار، سازه‌های فضایی، سازه‌های خاص و پوشش‌های دهانه‌بلند برای پروژه‌های صنعتی، ورزشگاهی، نمایشگاهی و ساختمانی فعالیت می‌کند. دامنه خدمات شرکت، هماهنگی سازه اصلی با نما، پوشش، زیرسازی و جزئیات اجرایی را نیز در بر می‌گیرد. رزان با برخورداری از رتبه و گواهینامه صلاحیت پیمانکاری از سازمان برنامه و بودجه کشور، دارای صلاحیت رسمی برای اجرای پروژه‌های پیمانکاری در حوزه‌های مرتبط با فعالیت‌های تخصصی شرکت است. تمرکز رزان بر هماهنگی مراحل طراحی، ساخت و نصب سازه، نما و پوشش، از تصمیم‌های اولیه مهندسی تا تحویل پروژه است. حوزه‌های تخصصی شرکت عبارت‌اند از:

سازه

طراحی و اجرای سازه‌های فضاکار تک‌لایه و دولایه، سازه‌های فولادی و خاص، سقف‌های دهانه‌بلند، گنبدها، اسکای‌لایت‌ها و نورگیرهای معماری.

نما و پوشش

طراحی، مهندسی و اجرای نماهای شیشه‌ای و خشک، GFRC و GRC، نماهای فلزی، پانچ‌متال و کامپوزیت؛ ساندویچ‌پانل، کلزیپ و سایر پوشش‌های درزایستا، شیشه، پلی‌کربنات، پوشش‌های پارچه‌ای و ETFE.

مهندسی و اجرا

طراحی مفهومی و تفصیلی، تحلیل و بهینه‌سازی، مدول‌بندی، طراحی اتصالات و زیرسازی، تهیه مدارک اجرایی و شاپ‌دراوینگ‌ها و برنامه‌ریزی مراحل ساخت، حمل، مونتاژ و نصب با هماهنگی میان سازه، نما و پوشش.

رُزان از سال ۱۳۸۶ در اجرای پروژه‌های سازه‌ای فعالیت می‌کند. این تجربه موجب شده است که از ابتدای طراحی، علاوه بر محاسبات سازه‌ای، قابلیت ساخت، جزئیات اتصالات، روش نصب و محدودیت‌های کارگاه مورد توجه قرار گیرد. مراحل طراحی، ساخت و نصب با هماهنگی و کنترل کیفیت دنبال می‌شوند تا تداخلات اجرایی و دوباره‌کاری کاهش یابد و کیفیت، زمان و هزینه اجرا بهتر مدیریت شود.