ایمنی کار در پروژه‌های سازه فضاکار؛ مدیریت ریسک در نصب سازه‌های دهانه بلند

ایمنی کار در پروژه‌های سازه فضاکار

---

آخرین تاریخ به‌روز‌رسانی: 1405/04/04

ایمنی کار در پروژه‌های سازه فضایی (Space Structure, Spatial Structure) یکی از مهم‌ترین بخش‌های مدیریت پروژه است، زیرا بخش عمده عملیات در ارتفاع، با قطعات فولادی سنگین و در شرایط نصب پیچیده انجام می‌شود. در بسیاری از پروژه‌های بزرگ دنیا، هزینه‌های ایمنی بین ۲ تا ۵ درصد کل هزینه اجرا را تشکیل می‌دهد و عدم رعایت آن می‌تواند منجر به حوادث جدی انسانی و خسارات مالی سنگین شود.

• برای آشنایی بیشتر با مدیریت پروژه و نقش آن در کاهش هزینه مقاله نقش مدیریت پروژه در کاهش هزینه و ریسک پروژه ها را ملاحظه فرمایید.

مهم‌ترین خطرات در پروژه‌های سازه فضاکار

سقوط از ارتفاع

رایج‌ترین عامل حوادث در پروژه‌های سازه فضایی است.

موارد خطر:

• نصب اعضا در ارتفاع
• حرکت روی شبکه فضاکار
• نصب پوشش سقف
• بازشوهای سقف و نورگیرها
• دسترسی به گره‌ها و اتصالات

راهکارها:

• استفاده از سیستم Lifeline افقی و عمودی
• هارنس تمام بدن (Full Body Harness)
• شوک‌گیر (Shock Absorber)
• طناب نجات دو قلابه (Double Lanyard)
• داربست استاندارد یا سکوی کار متحرک

سقوط اجسام

در هنگام مونتاژ، ابزار یا قطعات ممکن است از ارتفاع سقوط کنند.

موارد خطر:

• گوی‌ها و اتصالات
• اعضای لوله‌ای
• پیچ و مهره
• ابزار نصب

راهکارها:

• نصب توری ایمنی زیر محل کار
• استفاده از Tool Lanyard برای ابزار
• تعیین منطقه ممنوعه زیر عملیات
• کلاه ایمنی استاندارد

ریزش موضعی سازه در حین نصب

یکی از خطرات اختصاصی سازه فضایی است.

دلایل:

• ترتیب نصب اشتباه
• حذف تکیه‌گاه موقت
• بستن ناقص پیچ‌ها
• بارگذاری نامتقارن

راهکار:

• تهیه Method Statement نصب
• طراحی مراحل نصب توسط مهندس سازه
• کنترل گام‌به‌گام مونتاژ
• بازرسی روزانه اتصالات

خطرات جرثقیل و لیفتینگ

در پروژه‌های فضاکار معمولاً:

• پنل‌ها و اعضای پیش‌مونتاژ شده
• قطعات قوسی
• شبکه‌های بزرگ

توسط جرثقیل بلند می‌شوند.

خطرات:

• واژگونی جرثقیل
• برخورد بار با نفرات
• برخورد با خطوط برق

راهکارها:

• طرح لیفتینگ (Lifting Plan)
• محاسبه وزن واقعی قطعات
• استفاده از ریگر و سیگنال‌من آموزش‌دیده
• تعیین شعاع خطر

برق‌گرفتگی

به‌خصوص در پروژه‌های صنعتی.

منابع خطر:

• خطوط فشار متوسط
• جوشکاری
• تجهیزات برقی موقت

راهکار:

• سیستم Lock Out / Tag Out
• ارتینگ مناسب
• کابل‌های استاندارد
• فاصله ایمن از خطوط برق

عملیات جوشکاری و برشکاری

خطرات:

• آتش‌سوزی
• انفجار
• سوختگی
• آسیب چشم

راهکار:

• Hot Work Permit
• کپسول آتش‌نشانی در محل
• پرده محافظ جوشکاری
• ماسک و شیلد استاندارد

ایمنی نصب سقف‌های ورزشگاهی و دهانه بلند

در پروژه‌هایی مانند:

• SoFi Stadium
• Mercedes-Benz Stadium
• BC Place

معمولاً موارد زیر اجرا می‌شود:

Safety Net

توری ایمنی سراسری زیر کل سقف

Temporary Walkway

مسیرهای عبور موقت روی شبکه

Temporary Lifeline

کابل دائمی یا موقت مهار نفرات

Rescue Plan

برنامه نجات فرد معلق در ارتفاع

• بیشتر بدانیم: مزیت سازه فضایی برای ورزشگاه ها

تجهیزات حفاظت فردی (PPE)

حداقل تجهیزات لازم:

• کلاه ایمنی
• کفش ایمنی پنجه فولادی
• جلیقه شبرنگ
• دستکش مناسب
• عینک ایمنی
• هارنس تمام بدن
• لنیارد دو قلابه
• شوک‌گیر سقوط

مدارک ایمنی مورد نیاز پروژه های سازه فضایی

پروژه‌های حرفه‌ای معمولاً دارای موارد زیر هستند:

1. HSE Plan
2. Job Safety Analysis (JSA)
3. Risk Assessment
4. Method Statement
5. Lifting Plan
6. Emergency Response Plan
7. Rescue Plan
8. Daily Toolbox Meeting Records
9. Permit to Work System

مهم‌ترین نکته در سازه فضایی

برخلاف سازه‌های متعارف، شبکه فضاکار تا زمانی که بخش قابل توجهی از اعضا و اتصالات آن تکمیل نشده باشد، ممکن است به پایداری نهایی خود نرسد. بنابراین بزرگ‌ترین ریسک فنی پروژه‌های فضاکار معمولاً مرحله نصب و توالی مونتاژ (Erection Sequence) است، نه بهره‌برداری نهایی سازه.

• مفهوم پایه: «نصب و اجرای سازه فضاکار» از طریق لینک: اجرای سازه فضاکار

به همین دلیل در شرکت‌های پیشرو دنیا، طراحی سازه و طراحی روش نصب به‌صورت هم‌زمان انجام می‌شود و مهندس نصب (Erection Engineer) نقش بسیار مهمی در موفقیت پروژه دارد. شرکت اندیشه نوین رُزان، با در نظر گرفتن دستورالعمل استاندارد نصب، تحلیل مراحل ساخت و کنترل موقت پایداری شبکه، دارای وجه تمایزی مهم در مقایسه با سایر شرکت های این حوزه می باشد.

---

بیشتر بدانیم:

مفاهیم پایه:

سازه:

• مفهوم پایه: «انتخاب شرکت سازه فضاکار و سازه فضایی» از طریق لینک: انتخاب شرکت سازه فضاکار و سازه فضایی
• مفهوم پایه: «سقف سازه فضایی » از طریق لینک: انتخاب طراحی و اجرای سقف سازه فضایی

پوشش:

• مفهوم پایه: «پوشش پلی‌کربنات» از طریق لینک: پوشش‌های کلزیپ، ساندویچ پانل، شیشه و پلی‌ کربنات در سازه فضاکار
• مفهوم پایه: «ورق پانچ متال» از طریق لینک: پوشش‌های ورق پانچ متال، ساندویچ پانل، شیشه و پلی‌کربنات در سازه فضاکار
• مفهوم پایه: «انواع پوشش سقف سازه فضایی» از طریق لینک: پوشش‌های کلزیپ، ساندویچ پانل، شیشه و پلی‌کربنات در سازه فضاکار

طراحی:

• مفهوم پایه: «ایمنی» از طریق لینک: ایمنی و اهمیت کنترل،مشاوره و کنترل در سازه فضاکار
• مفهوم پایه: «طراحی» از طریق لینک: اهمیت طراحی،مشاوره و کنترل در سازه فضاکار

نما:

• مفهوم پایه: «کرتین وال/ Curtain Wall» از طریق لینک: انواع نماهای شیشه ای
• مفهوم پایه: «طراحی» از طریق لینک: اهمیت طراحی،مشاوره و کنترل در سازه فضاکار

سوالات متداول:

• بیشتر بدانیم: عمر مفید سازه فضایی
• بیشتر بدانیم: حداکثر دهانه قابل پوشش با سازه فضایی

مقاله‌ها:

• برای آشنایی بیشتر با سقف‌های متحرک عظیم مقاله ورزشگاه Mercedes-Benz شاهکار سقف متحرک را ملاحظه فرمایید.

پروژه‌های رزان:

• نمونه سالن‌های قوسی با دهانه‌های بسیار بزرگ را در سالن اختلاط کارخانه سیمان صوفیان مشاهده فرمایید.